Dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc với hơn 70 năm phụng sự tha nhân

Từ một cộng đoàn tu sĩ được khai sinh giữa lòng Giáo hội Việt Nam hơn bảy thập niên trước, dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc hôm nay đã hiện diện tại nhiều giáo phận trong nước và ở nước ngoài. Qua những thăng trầm của lịch sử, nét riêng của một dòng tu bản quốc vẫn được nhận diện qua linh đạo “tận hiến cho Chúa nhờ Đức Mẹ, sống tinh thần bình dân”, và hướng đến việc Phúc Âm hóa, đặc biệt nơi những người cùng khổ, người bị lãng quên.

Theo báo cáo của Ủy ban Tu sĩ Hội đồng Giám mục Việt Nam, tính đến tháng 10.2025, có 292 dòng và tu hội đang hiện diện tại Việt Nam. Trong đó, dòng nam thuộc quyền giáo hoàng là 58 và 8 dòng nam thuộc giáo phận; 111 dòng nữ thuộc quyền giáo hoàng và 58 thuộc giáo phận; còn lại là các tu hội, tu đoàn, hiệp hội… Trong số 8 dòng nam thuộc giáo phận, dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc là một trường hợp mang dấu ấn khá đặc biệt. Đây là một dòng tu bản quốc, thuần túy Việt Nam, do người Việt Nam sáng lập. Nhìn lại hành trình của dòng này, dễ dàng nhận ra một sợi dây xuyên suốt trong đời sống tận hiến của các tu sĩ nơi đây là được mời gọi bước ra để phục vụ và loan báo Tin Mừng, nhất là đến với những người nghèo.

Từ Liên Thủy đến những miền đất mới

Dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc, trước đây là dòng Đồng Công (thay đổi tên từ tháng 4.2017), chính thức thành lập theo Giáo luật ngày 2.2.1953 tại xứ Liên Thủy, giáo phận Bùi Chu. Đấng sáng lập dòng là linh mục Đaminh Maria Trần Đình Thủ, sinh ngày 19.11.1906, thụ phong linh mục ngày 22.5.1937, khấn trọn đời ngày 2.2.1955 và là Bề trên tiên khởi của dòng.

Không lâu sau khi thành lập, năm 1954 dòng chuyển vào Nam, bôn ba qua nhiều nơi. Mãi đến năm 1956, dòng mới thiết lập được trụ sở chính tại địa bàn giáo xứ Châu Bình, Tam Hà, Thủ Đức, tỉnh Gia Định lúc bấy giờ, nay thuộc TPHCM. Từ đây, đời sống của dòng dần ổn định và mở ra nhiều hướng phục vụ. Những ghi chép cũ cho thấy các tu sĩ không chỉ chú trọng việc xây dựng cộng đoàn và đào tạo ơn gọi, mà còn từng bước hình thành những cơ sở phục vụ giáo dục, mục vụ, chăm sóc các linh mục, sinh viên và người nghèo.

Đến năm 1963, Nhà Mẹ được chuyển ra Nhà Đá, thuộc xã Mỹ Hiệp, quận Phù Mỹ, tỉnh Bình Định, và có lúc có đến trên 100 anh em sinh sống. Năm 1974, do tình hình chiến tranh, Nhà Mẹ lại chuyển về Thủ Đức. Tại Thủ Đức, dòng còn có một tu viện lớn có thể dung nạp khoảng 70 người và một Đệ tử viện đủ chỗ cho gần 300 tập sinh, ngoài ra còn có một trường học, một ký túc xá, một nhà hưu mang tên Giáo sĩ Dưỡng đường để đón các cha già yếu về tĩnh dưỡng và những linh mục muốn có nơi tĩnh tâm thuận tiện. Dòng cũng có một nhà in cỡ vừa và tòa soạn Nguyệt san Trái Tim Đức Mẹ, với số phát hành có lúc lên đến 40 ngàn bản/ kỳ. Tất cả là dấu chỉ của một cách thế sống đời thánh hiến khá gần với những nhu cầu cụ thể của xã hội. Đằng sau mỗi cơ sở là một nhu cầu được nhìn thấy và tìm cách đáp ứng, đó là người trẻ cần học tập, sinh viên nghèo cần nơi ở, các linh mục cao niên cần được chăm sóc, người Công giáo cần được nuôi dưỡng đời sống đức tin.

Tận hiến cho Chúa, đến với người nghèo

Nếu lịch sử cho thấy dòng đã ở đâu và làm gì, thì linh đạo lại giúp lý giải vì sao các tu sĩ chọn cách hiện diện như thế. Với đặc sủng “Tận hiến cho Chúa nhờ Đức Mẹ, sống tinh thần bình dân”, dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc chủ trương giúp các thành viên theo linh đạo Đồng Công, thể hiện qua việc tận hiến cho Chúa Giêsu nhờ Mẹ Maria – ad Jesum per Mariam. Theo Điều 3 Hiến pháp của dòng, các tu sĩ bước theo Chúa Kitô trên con đường thơ ấu Phúc Âm, sống bé nhỏ, tin cậy và phó thác tuyệt đối trong tay Mẹ Maria, như Chúa Giêsu bé thơ xưa. Nhờ Mẹ, người tu sĩ học cách yêu mến Chúa và để Mẹ uốn nắn nên giống Chúa Giêsu hơn. Điểm này tạo nên một nét đặc trưng trong cách hiểu về đời sống tu trì trong dòng. Tận hiến không dừng lại ở việc dành trọn đời mình cho Thiên Chúa, nhưng từ sự thuộc về Thiên Chúa mà đi đến với con người. Hiến pháp dòng cũng xác định mục đích chung là tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa các thành viên qua ba lời khấn. Còn mục đích riêng là Phúc Âm hóa những người ngoài Công giáo, nhất là những người nghèo khổ, bị bỏ rơi trong xã hội.

Ngược dòng lịch sử, có thể nhìn thấy mục đích ấy qua những hoạt động truyền giáo của dòng tại Bình Định. Từ năm 1957, dòng nhận phụ trách khu truyền giáo Mỹ Chánh thuộc địa phận Qui Nhơn. Bên cạnh việc rao giảng Lời Chúa cho đồng bào tại Mỹ Chánh và các xã lân cận, các tu sĩ mở trường học dạy miễn phí cho khoảng 400 học sinh. Do chiến tranh, khu truyền giáo Mỹ Chánh và Trường Toàn Mỹ phải tạm đóng cửa năm 1964, đến năm 1967 mới mở lại. Khi Nhà Mẹ chuyển ra Nhà Đá, dòng cũng thiết lập tại đây một trường trung – tiểu học, dạy miễn phí cho khoảng 1.000 học sinh. Tại Bình Định khi đó, dòng còn có hai cơ sở ở Qui Đức thuộc thị xã Qui Nhơn và tại quận Phù Mỹ. Ở Đà Lạt, năm 1970, Cư xá sinh viên Rạng Đông được thành lập nhằm giúp sinh viên nghèo có nơi cư trú để theo học Đại học Đà Lạt. Cạnh đó là một tu xá dành cho khoảng 20 tu sĩ Đồng Công theo học đại học. Các tu sĩ cũng tham gia phục vụ tại Tiểu Chủng viện Simon Hòa từ năm 1968, Đại học Đà Lạt từ năm 1969, và Cư xá sinh viên Trương Vĩnh Ký từ năm 1972. Còn ở Bình Thuận, đầu năm 1974, dòng lập một cơ sở tại xã Lương Sơn, quận Hòa Đa, tiếp nhận khoảng 15 tu sinh và mở một trường học dạy miễn phí… Chủ đích hướng đến của dòng thể hiện khá rõ, đó là đến gần con người, chia sẻ những nhu cầu rất đời thường và tìm cách phục vụ bằng khả năng mình có.

“Không để được phục vụ nhưng phục vụ”

Sau ngày đất nước hòa bình, hoàn cảnh xã hội thay đổi, những phương thức hoạt động của dòng cũng có những chuyển biến, nhưng tinh thần phục vụ vẫn tiếp tục được nối dài, phù hợp với hoàn cảnh mới. Khẩu hiệu“Không để được phục vụ nhưng phục vụ” (Mt 20,28) có thể xem như một cách diễn tả cô đọng lối đi ấy. Cùng với đó là đặc sủng Phúc Âm hóa những người ngoài Công giáo, nhất là những người bị bỏ rơi, yếu thế. Nhiều năm qua, các tu sĩ tiếp tục rao giảng Lời Chúa tại nhiều miền, đồng thời thực hiện các hoạt động nâng đỡ người nghèo thuộc nhiều đối tượng, trợ sức đời sống tinh thần và thiêng liêng của các gia đình Công giáo. Những người khó khăn, bệnh tật, kém may mắn vẫn là những đối tượng được các tu sĩ kết nối, yêu thương và đồng hành.

Từ một dòng tu được thành lập tại Liên Thủy năm 1953, trải qua những năm tháng di chuyển, chiến tranh và nhiều thay đổi của đất nước, dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc hôm nay đang hiện diện tại 17 giáo phận trong nước gồm TGP TPHCM, các GP Xuân Lộc, Long Xuyên, Đà Lạt, Đà Nẵng, Bùi Chu, Thái Bình, Bắc Ninh, Hưng Hóa, Lạng Sơn, Hà Tĩnh, Qui Nhơn, Kon Tum, Ban Mê Thuột, Nha Trang, Phú Cường và Mỹ Tho. Nước ngoài có các cộng đoàn ở Hoa Kỳ, Lào và Philippines. Dòng hiện có 10 tu viện và 11 cộng đoàn tại nhiều miền trên cả nước. Hơn 70 năm nhìn lại, lịch sử của dòng không chỉ được ghi bằng những ngày thành lập, những lần di chuyển hay những cơ sở từng được dựng xây. Lịch sử ấy còn được nhìn thấy qua những lớp học dành cho trẻ em, những mái nhà dành cho sinh viên nghèo, những khu truyền giáo, những nguồn nước sạch, những bữa ăn sáng 0 đồng, nơi chăm sóc các linh mục cao niên…, và tất nhiên, còn phải kể đến những bước chân âm thầm đến với người khó khăn…

Từ việc phụng sự bé nhỏ và phó thác nơi Mẹ Maria, người tu sĩ dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc được mời gọi nên giống Chúa Kitô hơn, sẵn sàng ra đi để phục vụ tha nhân. Đó là cuộc lữ hành nối liền giữa tận hiến và cúi xuống, giữa đời sống thiêng liêng và những nhu cầu cụ thể của con người, làm nên nét riêng của một dòng “thuần Việt” trong lòng Giáo hội tại Việt Nam.

Thông báo chính thức về việc đổi danh hiệu từ dòng Đức Mẹ Đồng Công Cứu Chuộc sang dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc là vào tháng 4.2017. Tuy nhiên, quá trình này đã được bàn thảo và biểu quyết tại Tổng tu nghị VII năm 2016, sau đó mới đệ trình Tòa Thánh và nhận văn thư chấp thuận năm 2017. Lý do được nêu là vì Tòa Thánh khuyến nghị đổi tên dòng để sát với Thần học của tên gọi, và để thích hợp với các Huấn Quyền của Tòa Thánh. Tòa Thánh – qua Bộ Truyền giáo – đã gợi ý một tên gọi là Dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc (Congregatio Redemptoris Matris), nhưng vẫn để dòng được tự do tìm hiểu và thảo luận về tên mới này trong Tổng tu nghị. Nhà dòng đã thống nhất chọn tên này vì danh hiệu Mẹ Chúa Cứu Chuộc vẫn bảo vệ gia sản tinh thần, không thay đổi bản chất và các đặc tính của dòng, vẫn nâng cao vai trò cộng tác của Mẹ trong công cuộc cứu chuộc của Chúa Giêsu.

NGUYỄN HÀ

nguồn ảnh: tư liệu dòng Mẹ Chúa Cứu Chuộc