Jodare Nguyễn Khoa
Thời gian trôi đi, dòng đời lôi cuốn mỗi người vào những lo toan tất bật của cơm áo gạo tiền, nhưng trong ký ức của thầy Đôrêmon được lên giúp hè Giáo xứ Châu Ninh, thì nơi ấy vẫn mãi là một vùng đất thiêng liêng chứa đựng bao nỗi nhớ thương. Châu Ninh không chỉ là một giáo xứ với mái thánh đường rợp bóng cây hay tiếng chuông chiều u hoài, mà còn là một bức tranh đa sắc màu được dệt nên từ những con người chân chất, những câu chuyện cười ra nước mắt và tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn có nhau.
Giáo xứ Châu Ninh là một vùng đất dung dưỡng những dòng người tứ xứ đổ về. Từ khắp các miền quê trên dải đất hình chữ S, những con người mang theo tiếng nói, giọng cười và cả sự bỡ ngỡ tìm đến đây để cắm dùi, khai khẩn đất hoang. Tất cả đến và hợp nhất cùng nhau thành một giáo xứ, rồi chia thành các giáo khu và nhận những vị thánh bổn mạng riêng cho mình như: Giuse, Đaminh, Phêrô, Antôn, Vinhsơn… từ đây tất cả đã trở thành mái nhà chung của biết bao phận người nhập cư.
Chính sự hội tụ của tứ phương đã tạo nên một “đặc sản” văn hóa ngôn ngữ vô cùng độc đáo và hài hước tại Châu Ninh. Thời gian đầu mới lập ấp, việc “Ông nói gà, bà nói vịt” trong… ngôn từ là chuyện cơm bữa, mang lại biết bao trận cười ngả nghiêng. Người miền Bắc mang vào đây cái giọng nặng trịch, những từ ngữ địa phương đôi khi khiến người miền khác ngớ người ra không hiểu. Chẳng hạn như chuyện đi chợ, đi làm vườn hay giao tiếp hàng ngày. Lại có chuyện mấy bà nội trợ đi chợ. Chị miền Nam gọi quả dứa là trái thơm (khóm), chị miền Bắc gọi là quả dứa, chị miền Trung lại gọi là quả gai (thơm). Ra đến chợ, cứ đứng chỉ trỏ hồi lâu mới mua được đúng món mình cần.
Những buổi sinh hoạt giáo khu, những phiên họp hội đồng hay những buổi lao động chung của các giáo họ như Giuse, Đaminh, Phêrô, Antôn, Vinhsơn luôn rộn rã tiếng cười nhờ sự pha trộn ngôn ngữ này. Có khi đang bàn chuyện nghiêm túc về việc tu sửa nhà thờ, một vị đại diện phát biểu bằng chất giọng pha trộn đến mức buồn cười khiến cả hội trường đang căng thẳng bỗng cười ồ lên phá vỡ không khí ngột ngạt. Nhưng chính nhờ những sự bất đồng ngôn ngữ ban đầu ấy lại là thứ keo sơn kết dính mọi người lại với nhau. Qua những tràng cười sảng khoái, ranh giới vùng miền bị xóa nhòa, nhường chỗ cho tình anh em một nhà trong mái nhà chung giáo xứ.
Khi nói về màu sắc đại ngàn thì giáo khu Phanxicô Xaviê mang đậm đà bản sắc ấy vì chính nơi đây là vùng đất của anh chị em sắc tộc Xtiêng. Giờ nói về Châu Ninh mà bỏ qua Giáo khu Phanxicô Xaviê thì quả là một thiếu sót lớn, bởi nơi đây lưu giữ nét đẹp văn hóa độc đáo của đồng bào Chị Em Sắc Tộc Xtiêng. Sự hiện diện của anh chị em sắc tộc đã tô điểm cho bức tranh giáo xứ thêm phần sinh động, phong phú và đượm nghĩa tình sâu nặng.
Những ngày đầu anh chị em Xtiêng gia nhập cộng đoàn giáo xứ là cả một hành trình đầy cảm động của sự hòa nhập và yêu thương. Rào cản ngôn ngữ, tập tục đôi khi tạo ra những khoảng cách nhất định, nhưng dưới mái nhà của đức tin và tình người, mọi khoảng cách đều được san bằng. Có biết bao câu chuyện dở khóc dở cười xoay quanh việc học đạo, đọc kinh của anh chị em sắc tộc Xtiêng. Vì tiếng Kinh không phải là tiếng mẹ đẻ, việc phát âm các danh từ thánh thiện đôi khi bị biến tấu một cách ngộ nghĩnh, đáng yêu. Những buổi đọc kinh giáo khu chiều thứ bảy ở các gia đình Xtiêng vang lên với âm điệu trầm bổng rất riêng của núi rừng. Có những cụ già mắt đã mờ, tay lần chuỗi mân côi mộc mạc, miệng móm mém đọc kinh theo cách phát âm của dân tộc mình, nhưng sự thành kính và số sắng thì chẳng thua kém bất kỳ ai.
Các mục tử và cộng đoàn Châu Ninh luôn dành cho anh chị em giáo khu Phanxicô Xaviê một tình cảm đặc biệt. Những dịp lễ hội, Noel hay Tết Nguyên Đán, giáo khu Phanxicô Xaviê luôn là tâm điểm của sự rộn ràng. Tiếng cồng chiêng ngân vang giữa núi rừng, điệu múa truyền thống uyển chuyển hòa quyện cùng tiếng hát thánh ca bằng cả tiếng Kinh lẫn tiếng Xtiêng tạo nên một không gian linh thiêng mà gần gũi đến lạ kỳ. Ở đó, không còn khoảng cách giữa người Kinh hay người Xtiêng, tất cả đều là anh chị em con một Cha trên trời. Những câu chuyện về anh chị em Xtiêng bám đất, bám rừng, gắn bó với nhà nguyện nhỏ cảu giáo khu Phanxicô Xaviê đã trở thành biểu tượng cho sức sống bền bỉ và tình đoàn kết lương giáo, sắc tộc tại Châu Ninh.
Giờ đây, khi nhớ Châu Ninh, trong lòng người đã từng được diễm phúc giúp hè ở đây lại trào dâng một nỗi niềm khó tả. Nhớ “Dòng Mủ Trắng Và Múi Ngọt Ân Tình” từ thuở ban đầu đặt chân tới, nhớ tiếng chuông nhà thờ ngân vang mỗi sớm gọi người đi lễ, nhớ tiếng cười nói rôm rả bên hiên nhà thời sau giờ lao động mệt nhọc bên hiên giáo xứ. Châu Ninh trong tôi không chỉ là một địa danh trên bản đồ hành chính hay tôn giáo, mà là một thực thể sống động được nuôi dưỡng bằng mồ hôi, nước mắt, tiếng cười và cả những nỗi niềm thương nhớ. Nơi đó có ông chủ tịch với cái nghề đặc biệt khiến người ta nhớ mãi không quên, có những con người tứ xứ tụ hội về đây mang theo đủ cái riêng của miền quê để rồi hòa quyện thành âm hưởng đặc trưng của xứ đạo. Nơi đó có tình cảm sắt son của anh chị em Xtiêng ở giáo khu Phanxicô Xaviê, cùng hàng loạt những kỷ niệm buồn vui không tên ở các giáo khu Giuse, Đaminh, Phêrô, Antôn, và cả Vinhsơn nữa.
Nhắc đến Châu Ninh, không ai có thể quên được những hình ảnh hay nhân vật đã trở thành “huyền thoại” trong đời sống cộng đoàn. Một trong những câu chuyện vui nhất, mang đậm chất “cười ra nước mắt” chính là câu chuyện về Ông Chủ Tịch Hội Đồng Giáo xứ: “Ông Chủ Tịch Và Nghề Đặc Biệt.”
Trong đời sống buôn bán kinh doanh, ai mà chẳng thích nghe những lời chúc lấy may. Người ta thường chúc nhau “buôn may bán đắt”, “tiền vô như nước”, “phát tài phát lộc”. Thế nhưng, đến lượt gia đình ông chủ tịch thì mọi nguyên tắc xã giao dường như phải viết lại từ đầu. Chẳng một ai trong giáo xứ can đảm chúc ông hay gia đình mua may bán đắt cả. Lý do đơn giản đến mức dở khóc dở cười: gia đình ông làm nghề mai táng và kinh doanh hòm xiểng.
Thử tưởng tượng vào một buổi sáng sớm đầu năm mới, nếu có ai đó hào hứng vỗ vai Ông Chủ tịch và chúc: “Chúc gia đình năm nay buôn may bán đắt, khách hàng tấp nập, hàng đi không kịp thở!” thì chắc chắn không khí sẽ trở nên đông cứng lại. Chúc kiểu đó khác nào… trù ẻo thiên hạ có tang gia liên miên! Thế nên, đối với gia đình ông chủ tịch, những lời chúc thường phải được uốn lưỡi bảy lần trước khi nói. Người ta chỉ dám chúc sức khỏe dồi dào, gia đình bình an, vạn sự hanh thông theo một nghĩa rất trừu tượng. Dù gắn liền với một nghề mà người ta thường e dè khi nhắc tới việc “có gì tôi ủng hộ”, nhưng gia đình ông chủ tịch lại là những con người phúc hậu, nhiệt thành và đóng góp rất lớn cho giáo xứ. Mỗi khi có gia đình nào trong xóm gặp cảnh éo le, tang gia bối rối, chính ông và gia đình là những người âm thầm lo liệu chu toàn mọi thứ với tấm lòng nhân hậu, không màng tính toán hơn thua. Câu chuyện “không ai dám chúc chủ tịch mua may bán đắt” theo thời gian trở thành một giai thoại vui, một nét duyên ngầm nhắc nhở về sự thấu hiểu và tinh tế trong cách ứng xử của người Châu Ninh.
Thời gian có thể làm phai mờ nhiều thứ, những đổi thay của nhịp sống hiện đại có thể khoác lên Châu Ninh những tấm áo mới khang trang hơn, hiện đại hơn, nhưng những giá trị cốt lõi về tình người, sự chân chất và nghĩa tình thì vẫn mãi nguyên vẹn. Những câu chuyện hài hước lúc ấy giờ nhắc lại chỉ làm khóe mắt cay cay và trái tim thắt lại vì nhớ nhung. Châu Ninh ơi, dù đi đâu về đâu, trong tâm khảm tôi, hình bóng ngôi thánh đường thân thuộc cùng những con người nghĩa tình ấy vẫn là chốn bình yên nhất để đến, để tìm lại một phần ký ức không bao giờ phai nhạt: “Châu Ninh Những Mảnh Ghép Hoài Niệm”.
