Vatican News
Nếu được Hội đồng Hiến pháp phê chuẩn, nước Pháp sẽ gia nhập nhóm các quốc gia cho phép một số hình thức an tử hoặc trợ tử. Bên cạnh những tranh luận pháp lý và chính trị, Giáo hội Công giáo tại Pháp cảnh báo rằng tác động sâu xa nhất của đạo luật không chỉ nằm ở việc cho phép kết thúc sự sống theo yêu cầu, mà còn có nguy cơ làm thay đổi nền tảng đạo đức của ngành y tế, đặc biệt đặt các bệnh viện Công giáo trước áp lực phải thực hiện những hành vi đi ngược với sứ mạng và căn tính của mình là bảo vệ sự sống con người.
Một bước ngoặt sau nhiều năm tranh luận
Ngày 15/7/2026, Quốc hội Pháp đã thông qua dự luật về “trợ giúp để chết” với 291 phiếu thuận, 241 phiếu chống và 29 phiếu trắng. Đây là lần bỏ phiếu thứ tư của Hạ viện về dự luật này sau hơn hai năm tranh luận căng thẳng giữa các đảng phái chính trị, giới y khoa, các tổ chức xã hội dân sự và các cộng đồng tôn giáo.
Việc thông qua dự luật là lời hứa tranh cử mà Tổng thống Emmanuel Macron đưa ra trong chiến dịch bầu cử năm 2022. Sau cuộc bỏ phiếu, ông tuyên bố nước Pháp đã hoàn thành cam kết này thông qua một tiến trình dân chủ được tiến hành với sự nghiêm túc và tôn trọng các quan điểm khác nhau.
Tuy nhiên, diễn biến của các cuộc bỏ phiếu cũng cho thấy sự chia rẽ ngày càng sâu sắc trong xã hội Pháp. Tháng 5/2025, dự luật nhận được 305 phiếu thuận và 199 phiếu chống. Đến tháng 2/2026, tỷ lệ là 299-226; tháng 6 là 295-232; và lần thông qua cuối cùng chỉ còn 291-241. Khoảng cách giữa hai phe ngày càng thu hẹp, phản ánh sự phản đối ngày càng mạnh mẽ từ giới chuyên môn và nhiều thành phần trong xã hội.
Điều đáng chú ý là Thượng viện Pháp đã ba lần bác bỏ dự luật này. Tuy nhiên, theo cơ chế lập pháp của Hiến pháp Pháp, Hạ viện vẫn có thể đưa ra quyết định cuối cùng mà không cần sự đồng thuận của Thượng viện. Sau khi được Quốc hội thông qua, Thủ tướng Sébastien Lecornu đã chuyển dự luật lên Hội đồng Hiến pháp để thẩm định trước khi ban hành.
Từ luật Leonetti đến luật “trợ giúp để chết”
Trong nhiều năm qua, nước Pháp đã xây dựng một hệ thống pháp luật tương đối chặt chẽ về chăm sóc cuối đời. Luật Leonetti năm 2005 cho phép bệnh nhân từ chối những phương pháp điều trị được xem là quá mức hoặc không còn mang lại lợi ích. Các bác sĩ cũng có thể ngừng những biện pháp kéo dài sự sống một cách nhân tạo khi bệnh nhân ở giai đoạn cuối. Đến năm 2016, luật Claeys-Leonetti tiếp tục cho phép áp dụng biện pháp an thần sâu liên tục trong những trường hợp đặc biệt đối với bệnh nhân sắp qua đời nhằm giảm và tránh đau đớn kéo dài.
Điểm chung của hai đạo luật này là không nhằm chủ động gây ra cái chết. Cái chết được chấp nhận như kết quả tự nhiên của tiến trình bệnh tật chứ không phải là mục tiêu của hành động y khoa.
Tuy nhiên, dự luật mới vừa được thông qua đánh dấu sự thay đổi căn bản của nguyên tắc này. Theo văn bản vừa được Quốc hội thông qua, một người trưởng thành có thể yêu cầu được “trợ giúp để chết” nếu đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện: là công dân Pháp hoặc cư trú hợp pháp lâu dài tại Pháp; mắc bệnh nặng, không thể chữa khỏi, đang ở giai đoạn tiến triển và đe dọa tính mạng; chịu những đau khổ về thể xác hoặc tâm lý được đánh giá là không thể chịu đựng hoặc không thể giảm nhẹ bằng điều trị; đồng thời có đầy đủ năng lực đưa ra quyết định tự do và sáng suốt. Sau khi bác sĩ tiếp nhận yêu cầu, quyết định phải được đưa ra trong vòng 15 ngày. Nếu được chấp thuận, bệnh nhân phải xác nhận lại nguyện vọng sau thời gian suy nghĩ tối thiểu hai ngày.
Về nguyên tắc, chính bệnh nhân sẽ tự sử dụng thuốc gây tử vong. Tuy nhiên, nếu vì lý do thể chất không thể tự thực hiện, bác sĩ hoặc điều dưỡng có thể trực tiếp tiêm hoặc cho bệnh nhân sử dụng thuốc gây chết. Chính điểm này đã khiến nhiều nhà đạo đức học và các tổ chức Công giáo khẳng định rằng, dù dự luật tránh sử dụng hai thuật ngữ “an tử” (euthanasia) và “trợ tử” (assisted suicide), bản chất của luật vẫn là hợp pháp hóa việc chủ động kết thúc mạng sống con người.
Cuộc tranh luận về ngôn từ
Một trong những điểm gây tranh cãi là cách lựa chọn thuật ngữ. Dự luật không dùng các từ “an tử” hay “trợ tử”, mà thay bằng cụm từ “trợ giúp để chết”. Theo những người ủng hộ, cách diễn đạt này nhấn mạnh đến việc hỗ trợ bệnh nhân trong một tiến trình y khoa được kiểm soát chặt chẽ chứ không phải là cho phép giết người.
Ngược lại, những người phản đối cho rằng việc thay đổi ngôn từ không làm thay đổi bản chất đạo đức của hành động. Khi một nhân viên y tế có thể trực tiếp sử dụng thuốc để kết thúc sự sống của bệnh nhân, thì đó vẫn là hành vi an tử, bất kể tên gọi pháp lý là gì.
Một bước ngoặt đáng lo ngại đối với Giáo hội Công giáo
Ngay sau khi Quốc hội thông qua dự luật, Hội đồng Giám mục Pháp tuyên bố đây là “một bước ngoặt đặc biệt nghiêm trọng” đối với truyền thống chăm sóc y tế của đất nước.
Theo các giám mục, truyền thống y khoa của Pháp luôn đặt trọng tâm vào việc chăm sóc, giảm đau và đồng hành với người bệnh cho đến khi họ qua đời cách tự nhiên. Dự luật mới đã làm thay đổi tận gốc ý nghĩa của nghề y khi biến việc chủ động gây chết trở thành một hành vi được pháp luật thừa nhận.
Các giám mục cũng cảnh báo rằng hệ quả của luật không chỉ giới hạn trong phạm vi pháp lý. Về lâu dài, cách xã hội nhìn nhận tuổi già, bệnh tật, khuyết tật và sự lệ thuộc có thể thay đổi. Những người cao tuổi, người bệnh nan y hoặc người sống trong cảnh cô đơn có thể dần cảm thấy mình là gánh nặng đối với gia đình và xã hội.
Trong hoàn cảnh ấy, quyền được chết rất dễ biến thành áp lực phải chết.
Những lo ngại đối với các bệnh viện Công giáo
Một trong những nội dung gây lo ngại nhất đối với Giáo hội Pháp là vấn đề quyền từ chối vì lương tâm. Dự luật cho phép từng cá nhân bác sĩ hoặc nhân viên y tế có quyền từ chối tham gia thực hiện an tử nếu điều đó trái với lương tâm của họ. Tuy nhiên, điều khiến các tổ chức Công giáo lo lắng là dự luật gần như không công nhận quyền phản đối của chính các cơ sở y tế với tư cách là một định chế. Nói cách khác, một bệnh viện Công giáo có thể không được phép tuyên bố rằng toàn bộ cơ sở từ chối thực hiện an tử vì lý do đạo đức và tôn giáo.
Đức cha Mathieu Rougé, Giám mục giáo phận Nanterre và là người phụ trách các vấn đề cuối đời của Hội đồng Giám mục Pháp, nhấn mạnh rằng quyền tự do lương tâm không chỉ dành cho từng cá nhân. Một bệnh viện được thành lập bởi Giáo hội cũng có căn tính đạo đức riêng. Toàn bộ sứ mạng của bệnh viện dựa trên việc chăm sóc sự sống chứ không phải chủ động kết thúc sự sống. Nếu luật buộc các cơ sở này phải tổ chức hoặc tạo điều kiện cho việc thực hiện an tử, thì đó sẽ là sự xâm phạm nghiêm trọng quyền tự do tôn giáo và quyền tự chủ của các tổ chức mang căn tính Công giáo.
Mạng lưới bệnh viện Công giáo tại Pháp trước nguy cơ chưa từng có
Pháp hiện có hàng trăm cơ sở y tế, nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc giảm nhẹ và cơ sở xã hội do các dòng tu, giáo phận hoặc các hiệp hội Công giáo điều hành.
Nhiều bệnh viện Công giáo là thành viên của Liên đoàn các cơ sở bệnh viện và trợ giúp tư nhân phi lợi nhuận (FEHAP), tổ chức quy tụ phần lớn các bệnh viện phi lợi nhuận của Pháp. Dù hoạt động trong hệ thống y tế công và tiếp nhận nguồn tài trợ của Nhà nước, các cơ sở này vẫn duy trì những quy tắc đạo đức dựa trên truyền thống Kitô giáo, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc cuối đời.
Cho đến nay, các bệnh viện Công giáo luôn từ chối mọi hành vi nhằm chủ động gây ra cái chết cho bệnh nhân. Thay vào đó, họ phát triển mạnh các đơn vị chăm sóc giảm nhẹ (soins palliatifs), kết hợp điều trị đau đớn với hỗ trợ tâm lý, thiêng liêng và đồng hành với gia đình. Nếu luật mới được giữ nguyên sau khi Hội đồng Hiến pháp xem xét, các bệnh viện này có thể phải đối diện nhiều tình huống khó khăn.
Trước hết là nguy cơ bị yêu cầu cho phép thực hiện thủ tục “trợ giúp để chết” ngay trong khuôn viên bệnh viện. Nếu từ chối, họ có thể bị xem là không bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ được pháp luật công nhận.
Bên cạnh đó là áp lực đối với đội ngũ y bác sĩ. Dù từng cá nhân được quyền từ chối vì lương tâm, bệnh viện vẫn có thể bị yêu cầu giới thiệu bệnh nhân đến những bác sĩ hoặc cơ sở sẵn sàng thực hiện an tử. Đối với nhiều cơ sở Công giáo, việc tham gia vào quy trình này dưới bất kỳ hình thức nào cũng bị xem là cộng tác với một hành vi trái với giáo huấn của Giáo hội.
Xa hơn nữa là nguy cơ thay đổi bản chất của nghề y. Khi việc chủ động gây chết trở thành một lựa chọn hợp pháp trong bệnh viện, ranh giới giữa chăm sóc và kết thúc sự sống có thể dần bị xóa nhòa.
Hội đồng Hiến pháp sẽ quyết định điều gì?
Hiện nay, Hội đồng Hiến pháp của Pháp đang xem xét nhiều điểm then chốt của dự luật. Trong đó có tính hợp hiến của thời gian suy nghĩ hai ngày trước khi xác nhận yêu cầu; các quy định liên quan đến những người trưởng thành đang chịu sự bảo hộ pháp lý; và đặc biệt là nghĩa vụ của các cơ sở y tế, cơ sở xã hội trong việc thực hiện hoặc tạo điều kiện thực hiện thủ tục “trợ giúp để chết”.
Hội đồng Hiến pháp có thể giữ nguyên toàn bộ văn bản, hủy bỏ một số điều khoản hoặc đưa ra những diễn giải giới hạn phạm vi áp dụng của luật.
Đối với Giáo hội Pháp, đây là thời điểm đặc biệt quan trọng vì quyết định của Hội đồng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do hoạt động của các bệnh viện và cơ sở bác ái Công giáo.
Xây dựng nền văn hóa sự sống
Dẫu vậy, các giám mục Pháp cũng nhấn mạnh rằng câu trả lời của Giáo hội không chỉ dừng lại ở việc phản đối một đạo luật. Điều quan trọng hơn là xây dựng một nền văn hóa biết chăm sóc người yếu thế. Các giáo phận được mời gọi phát triển mạng lưới thăm viếng người già, đồng hành với bệnh nhân, hỗ trợ các gia đình có người mắc bệnh nan y và mở rộng các dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ.
Các giám mục nhấn mạnh rằng khi một người xin được chết vì cảm thấy bị bỏ rơi, thì điều xã hội cần làm không phải là hợp pháp hóa cái chết, nhưng là xóa bỏ sự cô đơn khiến họ tuyệt vọng. Đây cũng là điều mà các Đức Giáo hoàng trong nhiều năm qua không ngừng nhấn mạnh: câu trả lời trước đau khổ của con người không phải là loại bỏ người đau khổ, nhưng là ở lại với họ bằng lòng thương xót, sự gần gũi và tình huynh đệ.
Một cuộc tranh luận sẽ còn tiếp diễn
Ngay cả khi Hội đồng Hiến pháp phê chuẩn dự luật, cuộc tranh luận về an tử tại Pháp chắc chắn sẽ chưa kết thúc.
Kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Bỉ, Hà Lan, Canada hay Tây Ban Nha cho thấy các tiêu chuẩn ban đầu thường có xu hướng được mở rộng theo thời gian, từ những trường hợp bệnh giai đoạn cuối đến nhiều hoàn cảnh khác. Chính vì vậy, Giáo hội Pháp lo ngại rằng việc hợp pháp hóa hôm nay có thể chỉ là bước khởi đầu của một tiến trình thay đổi sâu rộng hơn trong cách xã hội nhìn nhận giá trị của sự sống.
Trong bối cảnh ấy, các bệnh viện Công giáo trở thành một chứng tá đặc biệt. Bằng việc tiếp tục trung thành với sứ mạng chăm sóc người bệnh đến giây phút cuối cùng của cuộc đời, các cơ sở này không chỉ bảo vệ quyền tự do lương tâm của mình, nhưng còn làm chứng cho một quan niệm về y học đặt con người, phẩm giá và sự sống ở trung tâm.
Đối với Giáo hội, câu hỏi căn bản vẫn không thay đổi: một xã hội thực sự nhân văn không được đo bằng khả năng giúp con người chết nhanh hơn, nhưng bằng khả năng đồng hành để không một ai phải mong muốn cái chết chỉ vì họ cảm thấy mình bị bỏ rơi. Chính trong sự chăm sóc, lòng trắc ẩn và tình liên đới ấy, nền văn hóa sự sống tiếp tục được nuôi dưỡng và bảo vệ.
Nguồn: Vatican News
