Vatican News
Sự hiện diện của những thánh tích này tại Roma gắn liền với cuộc đời của Thánh nữ Hêlêna, thân mẫu Hoàng đế Constantinô. Sau chiến thắng lẫy lừng tại cầu Milvio năm 312 sau Công nguyên — nhờ dấu hiệu Thập giá hiện ra với Hoàng đế Constantinô cùng dòng chữ Hy Lạp ἐν tôutôi nika (tiếng Latinh: In hoc signo vinces — “Dưới dấu hiệu này, ngươi sẽ chiến thắng”) — vị hoàng đế đã khuyến khích thân mẫu thực hiện cuộc hành hương về Đất Thánh. Với lòng sùng kính và đạo đức, vào năm 327-328 SCN, Thánh nữ Hêlêna đã lên đường tìm lại những địa danh và dấu tích về cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Chúa Cứu Thế. Vì thế, bà được hậu thế kính trọng gọi là “nhà khảo cổ Kitô giáo đầu tiên”.
Sự tích về việc tìm thấy các thánh tích Khổ nạn cũng trở thành một trong những chương kinh điển nhất trong tác phẩm Trung cổ Legenda Aurea (Huyền thoại Vàng) của Jacopo da Varazze và là nguồn cảm hứng bất tận cho nghệ thuật Kitô giáo. Minh chứng cho điều này là loạt bức bích họa tuyệt đẹp của Agnolo Gaddi tại Vương cung thánh đường Thánh Giá ở Firenze (1380-1390) hay của Piero della Francesca tại Vương cung thánh đường Thánh Phanxicô ở Arezzo (1452-1466). Ngay tại Vương cung thánh đường Thánh Giá ở Roma này, những câu chuyện về cây Thánh Giá thật cũng được tái hiện sống động qua các bức bích họa ở vòm bán nguyệt do Antoniazzo Romano và Marco Palmezzano thực hiện từ năm 1492 đến 1495.
I. Đền thờ “Cầu Thang Thánh” (Il Santuario deIla Scala Santa)
Nằm cách Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô chỉ vài bước chân, Đền thờ Cầu Thang Thánh hiện ra như một biểu tượng của lòng sám hối và lòng sùng mộ. Truyền thống Giáo hội xác định đây chính là 28 bậc thang dẫn lên dinh Tổng trấn Phongxiô Philatô, những bậc đá mà Chúa Giêsu đã bước đi trước khi bị kết án tử hình.
Sau chuyến hành trình đến Đất Thánh vào thế kỷ thứ IV, chính thánh Hêlêna là người đã cho vận chuyển toàn bộ 28 bậc thang bằng đá cẩm thạch này từ Giêrusalem về Roma. Kể từ năm 1854, theo ý nguyện của Đức Giáo hoàng Piô IX, việc chăm sóc Đền thánh này được trao phó cho các tu sĩ Dòng Thương Khó Chúa Giêsu (Dòng Passionist). Linh đạo của họ là “chiêm niệm cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu và làm cho cuộc Thương Khó ấy trở nên sống động trong Hội Thánh” — điều mà Đấng sáng lập, Thánh Phaolô Thánh Giá, gọi là: “Công trình vĩ đại và tuyệt vời nhất của tình yêu Thiên Chúa”.
Nghi thức sám hối trên những bậc thang gỗ
Cha Leonello Leidi, giám đốc Đền thánh, chia sẻ rằng mỗi năm nơi đây đón hơn nửa triệu khách hành hương, và con số này đã chạm mốc một triệu người trong Năm Thánh Hy Vọng vừa qua.
Theo truyền thống đạo đức có từ lâu đời, các tín hữu chỉ được phép leo lên Cầu Thang Thánh bằng đầu gối trong tư thế cầu nguyện. Những rãnh sâu hằn rõ trên mặt đá cẩm thạch là minh chứng cho đức tin của biết bao thế hệ. Để bảo vệ lớp đá gốc, vào năm 1724, Đức Giáo hoàng Innôxêntê XIII đã cho bọc các bậc thang bằng lớp gỗ óc chó cứng cáp. Cha Leidi thừa nhận: “Việc leo lên Cầu Thang Thánh bằng đầu gối là một nỗ lực mệt mỏi, nhưng bài tập khổ chế này mang ý nghĩa của một hành động sám hối sâu sắc, giúp người tín hữu đồng hóa bản thân vào cuộc Khổ nạn của Chúa Kitô”.
Tại bậc thang thứ nhất, thứ mười một và bậc cuối cùng, du khách có thể quan sát qua những ô kính nhỏ. Bên dưới là các thánh giá bằng đồng và đá cẩm thạch, đánh dấu những vị trí mà truyền thống từ thời Trung cổ tin rằng: “Đã thấm những giọt Máu của Chúa Kitô rơi xuống sau cuộc đánh đòn tàn nhẫn”. Những vết tích ấy, dù thời gian đã khiến chúng không còn hiện rõ bằng mắt thường, vẫn là đối tượng tôn kính sâu xa của đoàn dân Chúa.
“Nơi Cực Thánh”
Khi lên tới đỉnh của những bậc thang, khách hành hương sẽ đứng trước nhà nguyện Thánh Lôrensô, hay còn gọi là Sancta Sanctorum (Nơi Cực Thánh). Đây từng là nguyện đường dành riêng cho các Đức Giáo hoàng thời các ngài còn cư ngụ tại Dinh Tông toà gần đó.
Ngay lối vào nhà nguyện có khắc một dòng chữ Latinh: Non est in toto sanctior orbe locus (nghĩa là: Không có nơi nào trên thế giới thánh thiêng hơn nơi này).
Báu vật linh thiêng nhất tại đây là linh ảnh Chúa Cứu Thế, mang danh hiệu “Acheropita” — nghĩa là linh ảnh không do bàn tay con người vẽ nên. Theo truyền thuyết, chính Thánh sử Luca đã khởi bút phác thảo bức chân dung này và các thiên thần đã hoàn tất tác phẩm. Đây là linh ảnh thánh thiêng từng được các Đức Giáo hoàng rước qua các đường phố Roma trong những giai đoạn lịch sử nguy biến để khẩn cầu sự bảo trợ của Thiên Chúa.
Dưới bàn thờ chính là một hòm gỗ bách tùng quý hiếm lưu giữ một số thánh tích từ những thế kỷ sơ khai, bao gồm đôi dép của Chúa Giêsu và một mảnh gỗ từ chiếc bàn nơi Chúa lập Bí tích Thánh Thể trong bữa Tiệc Ly.
II. Vương cung thánh đường Thánh Giá tại Giêrusalem (Basilica di Santa Croce in Gerusalemme)
Cách Đền thờ Cầu Thang Thánh khoảng 1,3 km là Vương cung thánh đường Thánh Giá Giêrusalem. Nếu Cầu Thang Thánh là nơi lưu dấu bước chân Chúa đi qua, thì Vương cung thánh đường này chính là nơi bảo tồn những “công cụ” đã trực tiếp gây nên nỗi đau khổ và cái chết của Chúa Giêsu trên Đồi Canvê.
Theo truyền thống kể lại, bằng nhiều phương cách khác nhau, thánh Hêlêna đã tìm được nơi đặt Mộ thánh và ba cây thập giá. Để xác định đâu là cây thập giá mà trên đó Chúa Giêsu đã chịu đóng đinh, bà đã thử cho ba thân gỗ chạm vào một người mới qua đời; và chỉ có một trong ba cây đã làm cho thi thể bất động ấy sống lại. Sau khi nhận diện, cây Thập giá của Chúa Giêsu được chia làm ba phần: phần lớn nhất ở lại Giêrusalem, một phần được trao cho Hoàng đế Constantinô mang về thủ đô mới là Constantinôpôli (thủ đô Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay), và phần thứ ba được dành cho Roma.
“Một mảnh đất của Giêrusalem” ngay giữa lòng Roma
Trở về Roma, Thánh nữ Hêlêna không chỉ mang theo thánh tích mà còn mang theo cả những khối đất được đào từ Đất Thánh. Trên lớp đất này, bà đã cho xây dựng một nhà nguyện bên trong biệt thự của mình. Điều đáng chú ý là không một cuộc trùng tu nào sau đó làm tổn hại đến lớp đất thánh nguyên sơ này. Bởi thế, địa danh này từ thời Trung cổ đã được gọi đơn giản là Hierusalem: một mảnh đất của Giêrusalem ngay giữa lòng Roma. Đức Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, trong chuyến viếng thăm vào Chúa nhật thứ IV Mùa Chay năm 1979, đã gọi nơi đây là “Đền thờ Thánh Giá Chúa Kitô”.
Bản án Titulus Crucis
Trong số các thánh tích, có một tấm bảng bằng gỗ óc chó được phát hiện vào ngày 1/2/1492, đựng trong hộp chì với ba con dấu của Hồng y Gerardo Caccianemici – người về sau trở thành Đức Giáo hoàng Luciô II (1144-1145). Tấm bảng này từng được xây âm vào phần đỉnh của vòm khải hoàn trong nhà thờ. Đó chính là Titulus Crucis. Trên tấm bảng này có khắc một dòng chữ bằng ba thứ tiếng: Do Thái, Hy Lạp và Latinh: Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum (Giêsu Nazaret Vua dân Do Thái). Đây chính là bản án được đặt trên Thập giá Chúa Kitô mà tất cả các sách Tin Mừng đều ghi lại (Mc 15,26; Lc 23,38; Mt 27,37; Gv 19,19-20) và chúng ta biết đến qua chữ viết tắt I.N.R.I.
Thánh sử Gioan cũng mô tả rằng Philatô đã cho viết lý do kết án Chúa Kitô theo các quy định của luật pháp Roma, vì Người bị cáo buộc tự xưng là Vua dân Do Thái. Việc dòng chữ này được viết bằng ba thứ tiếng như thể dành cho Chúa Giêsu một “sự đối xử đặc biệt”, là điều không bình thường, nhất là khi nó được thực hiện bởi một vị tổng trấn và là công dân Roma. Ba ngôn ngữ này vốn chỉ được sử dụng cho các văn bản mang tính long trọng, và vì thế cách viết bản án này thực chất được dùng để nhục mạ Chúa một cách tinh vi, cùng với mão gai làm vương miện và cây sậy dùng làm vương trượng.
Những chiếc đinh và vòng gai
Bên cạnh tấm bản án, nhà thờ còn lưu giữ ba mảnh của cây Thập giá thật, một trong những chiếc đinh đã đâm thâu tay chân Chúa, và hai chiếc gai lấy từ mão gai.
Nhiều người hoài nghi về số lượng các mảnh gỗ Thập giá rải rác khắp thế giới. Nhà thần học John Calvin từng mỉa mai rằng nếu gom tất cả lại sẽ đủ đóng thành một con tàu. Tuy nhiên, vào thế kỷ XIX, Charles-Rohault de Fleury – Một kiến trúc sư và nhà khảo cổ học người Pháp nổi tiếng đã tỉ mỉ thống kê tất cả các mảnh gỗ Thập giá được biết đến và nhận thấy tổng thể tích của chúng chỉ tương đương với một khối lập phương cạnh 16 cm – chưa bằng một phần mười thể tích của một cây thập giá thực thụ. Điều này minh chứng rằng những mảnh thánh tích mà chúng ta tôn thờ ngày nay hoàn toàn có cơ sở lịch sử.
Sự thật từ tấm khăn liệm
Trong nhà nguyện thánh tích, có một bức tượng Chúa Kitô bị đóng đinh theo phong cách hiện đại của Đức ông Giulio Ricci. Khác với các bức tượng truyền thống, các lỗ đinh không nằm ở lòng bàn tay mà nằm ở cổ tay. Điều này phù hợp với các nghiên cứu về khảo cổ học và y khoa dựa trên Tấm khăn liệm thành Turin. Việc đóng đinh vào cổ tay là cách duy nhất để sức nặng của cơ thể không làm rách da thịt, khiến tử tội rơi khỏi thập giá. Chi tiết này tái khẳng định tính xác thực của các sách Tin Mừng khi nói về việc Chúa bị đóng đinh chứ không phải bị buộc bằng dây thừng.
Nennolina: Bông hoa nhỏ giữa đau thương
Trong một góc của nhà thờ, có một lăng mộ nhỏ chứa hài cốt của một bé gái tên là Antonietta Meo, thường gọi là Nennolina. Sinh năm 1930 và qua đời năm 1937 vì ung thư xương khi mới 7 tuổi, cô bé đã sống những ngày cuối đời trong sự đau đớn tột cùng nhưng vẫn giữ được niềm vui kỳ lạ.
Nennolina đã tự viết và cũng đọc cho mẹ viết hàng trăm bức thư gửi Chúa Giêsu với sự sâu sắc lạ thường. Dù bị cắt chân vì khối u, cô bé vẫn coi đó là cơ hội để hiến dâng sự đau khổ cho Chúa. Năm 2007, Giáo hội đã tôn phong cô bé là Đấng Đáng Kính. Sự hiện diện của Nennolina bên cạnh các thánh tích của Chúa nhắc nhở chúng ta rằng: “Những người nhỏ bé là những người được Chúa yêu thương nhất”.
Hành trình từ Cầu Thang Thánh đến Nhà thờ Thánh Giá không chỉ là một cuộc tham quan lịch sử, mà là một cuộc hành hương vào chiều sâu của mầu nhiệm khổ nạn. Tại nơi những bậc thang thánh vẫn hằn dấu đầu gối của biết bao tội nhân sám hối, nơi những mảnh gỗ mục nát của Thập giá vẫn lưu dấu sự hiện diện của Đấng đã hiến dâng mạng sống mình, mỗi người Kitô hữu được mời gọi nhận ra rằng: Chính tại nơi sự yếu đuối của con người gặp gỡ tình yêu vô điều kiện của Thiên Chúa, Thập giá đã trở thành nấc thang duy nhất dẫn đưa nhân loại bước vào ánh sáng vinh hiển của sự Phục sinh.
Nguồn: Vatican News
