Vatican News
Tông thư dưới dạng Tự sắc Mutua concordia (Sự hòa hợp tương hỗ) của Đức Thánh Cha Lêô XIV, được công bố ngày 29/8, nhằm lấp đầy một khoảng trống pháp lý trong Bộ Giáo luật các Giáo hội Đông phương. Văn kiện sửa đổi các điều 106 và 126, trao cho Thượng Hội đồng Giám mục quyền, qua “một thủ tục có trật tự”, bãi nhiệm Thượng phụ khỏi chức vụ trong trường hợp, vì những lý do nghiêm trọng, mối quan hệ giữa Thượng phụ và Thượng Hội đồng bị tổn hại không thể khắc phục. Các quy định mới “có hiệu lực ngay lập tức”.
Theo Bộ Giáo luật hiện hành, Thượng Hội đồng Giám mục có thẩm quyền bầu Thượng phụ, công bố việc bầu chọn, tiến hành nghi thức Nhận Toà và chấp nhận đơn từ nhiệm sau khi tham khảo Đức Giáo hoàng. Nay, theo Tự sắc, trong khi vẫn bảo toàn các đặc quyền của Tòa Thánh, Thượng Hội đồng Giám mục còn được mời gọi “khôi phục sự hiệp thông bị tổn thương, kể cả bằng việc bãi nhiệm vị Thượng phụ của mình khỏi chức vụ, vì một lý do nghiêm trọng, theo một thủ tục tôn trọng các quy định và bảo đảm cho vị ấy quyền tự bảo vệ đầy đủ trước Thượng Hội đồng”.
Đức Giáo hoàng sẽ có trách nhiệm “chuẩn thuận đối với quyết định của Thượng Hội đồng, để bảo đảm rằng các nghị phụ có hoàn toàn tự do khi bày tỏ lựa chọn của mình, không chịu bất kỳ áp lực không thích đáng nào từ bên trong hay bên ngoài”.
Trước đây, Bộ Giáo luật các Giáo hội Đông phương không có quy định cụ thể về cách xử lý trường hợp “sự hiệp thông giữa Thượng Hội đồng Giám mục và Thượng phụ bị tổn hại nghiêm trọng và không thể cứu vãn”.
Triệu tập Thượng Hội đồng khi Thượng phụ không chu toàn bổn phận
Đức Thánh Cha quy định bổ sung một khoản mới, §3, vào điều 106. Theo đó, “nếu Thượng phụ không chu toàn các nghĩa vụ” được Bộ Giáo luật quy định, thì Thượng Hội đồng Giám mục của Giáo hội Thượng phụ có thể được vị giám mục cao niên nhất xét theo ngày thụ phong giám mục và có quyền biểu quyết, triệu tập cách hợp pháp.
Nếu vị này cũng không tiến hành việc triệu tập, quyền ấy sẽ chuyển sang các giám mục kế tiếp theo thứ tự cao niên xét theo ngày thụ phong giám mục, miễn là họ có quyền biểu quyết và sẵn sàng thực hiện việc này.
Thủ tục bãi nhiệm Thượng phụ
Tự sắc cũng bổ sung §3 vào điều 126. Theo đó, “vì một lý do nghiêm trọng, được Thượng Hội đồng Giám mục của Giáo hội Thượng phụ nhìn nhận là nghiêm trọng, chính Thượng Hội đồng, được triệu tập theo các quy định của điều 106 §1, số 3, và điều 108 §3, có thể yêu cầu Thượng phụ từ nhiệm chức vụ”.
Khoản §4 tiếp theo quy định rằng nếu sau lời yêu cầu ấy “Thượng phụ không từ nhiệm chức vụ”, vị giám mục cao niên nhất theo ngày thụ phong giám mục và có quyền biểu quyết, sẽ tổ chức việc bầu một Chủ tịch mới cho Thượng Hội đồng.
Vị Chủ tịch này sẽ đưa việc bãi nhiệm Thượng phụ ra bỏ phiếu kín, với yêu cầu ít nhất hai phần ba số thành viên Thượng Hội đồng có quyền biểu quyết đồng ý, đồng thời phải bảo đảm quyền tự bảo vệ của Thượng phụ trước chính Thượng Hội đồng.
Vị Chủ tịch cũng có trách nhiệm thông báo cho Đức Giáo hoàng, người sẽ phải “chuẩn thuận việc bãi nhiệm, qua đó làm cho Tòa Thượng phụ trở nên trống tòa”.
“Mối dây thánh thiêng” giữa Thượng phụ và Thượng Hội đồng
Trong các Giáo hội Đông phương, tồn tại một mối liên hệ chặt chẽ giữa Thượng phụ, người đứng đầu Giáo hội Thượng phụ của mình như “người cha và người đứng đầu” (CCEO, điều 55), với Thượng Hội đồng Giám mục do chính ngài triệu tập và điều hành.
Điều kiện để đời sống Giáo hội sinh hoa trái, trong sự hiệp nhất của Chúa Thánh Thần và vì lợi ích duy nhất của chính Giáo hội, là duy trì mối quan hệ hài hòa giữa hai bên.
Tuy nhiên, Bộ Giáo luật các Giáo hội Đông phương, dù quy định cơ cấu hoạt động và nhiệm vụ của các Thượng Hội đồng Giám mục, trước đây không nói gì về trường hợp “mối dây thánh thiêng” giữa Thượng phụ và các giám mục khác “bị tổn hại không thể hàn gắn”, gây ra “một vết thương nghiêm trọng cần được chữa lành”, như nhiều giám chức Đông phương từng yêu cầu.
Khôi phục sự hiệp thông Giáo hội
Với Tự sắc mới, một kỷ luật cụ thể được đưa vào áp dụng khi xảy ra sự rạn nứt không thể chữa lành giữa Thượng phụ và Thượng Hội đồng, trong trường hợp Thượng phụ không từ nhiệm.
Đức Thánh Cha Lêô XIV giải thích rằng nếu “sự hòa hợp trong Giáo hội bị tổn hại nghiêm trọng”, thì cần phải được khôi phục “trong bối cảnh của sự hiệp thông Giáo hội”. Vì thế, Thượng Hội đồng, “trong những tình huống đặc biệt khẩn cấp, có sự tổn hại nghiêm trọng và không thể cứu vãn” đối với sự hiệp thông ấy, nay có khả năng “yêu cầu Thượng phụ chịu trách nhiệm về hành động của mình”.
Các quy định mới xác định rõ Thượng Hội đồng phải nêu ra những lý do nghiêm trọng dẫn đến sự đổ vỡ, ai có thể triệu tập Thượng Hội đồng và bằng cách nào, đa số cần thiết để chấm dứt nhiệm vụ của Thượng phụ, cũng như việc bảo đảm quyền tự bảo vệ của ngài.
Những Giáo hội áp dụng quy định này
Các quy định của Đức Thánh Cha nhằm đề cao các đặc quyền của Thượng Hội đồng Giám mục trong các Giáo hội Công giáo Đông phương, trao cho họ một thẩm quyền mới phù hợp với bản chất là các Giáo hội sui iuris, nghĩa là các Giáo hội tự quản.
Văn kiện muốn đưa trở lại cho các Giáo hội này việc xử lý những vấn đề nảy sinh ngay trong chính đời sống của mình, vì họ có khả năng hiểu và đánh giá tình hình cụ thể tốt hơn, trong khi vai trò của Đức Giáo hoàng Roma vẫn được dành như một bảo đảm tối hậu.
Những quy định của Tự sắc Mutua concordia cũng được áp dụng, theo bản chất của mình, đối với các Giáo hội Tổng Giám mục Trưởng (x. điều 152).
Nguồn: Vatican News
